Aantal kandidaten van buiten EU meer dan verdubbeld terwijl adviezen voor meer tandarts-opleidingsplaatsen jarenlang werden genegeerd

Het aantal buiten de Europese Unie opgeleide tandartsen dat bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) een toelatingstoets volgt, is in vijf jaar tijd meer dan verdubbeld. Dit jaar gaat het om 120 kandidaten, tegenover 53 in 2021. Dat blijkt uit cijfers van ACTA waarover Nieuwsuur berichtte en die vervolgens door onder meer het ANP en Skipr werden overgenomen.

ACTA begeleidt in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het toelatingsproces voor tandartsen met een diploma van buiten de Europese Unie. Zij moeten hun vakbekwaamheid laten beoordelen en aantonen dat zij de Nederlandse taal voldoende beheersen. Pas daarna kunnen zij in aanmerking komen voor inschrijving in het BIG-register.

Bij deze cijfers past wel een kanttekening. De stijging van 53 naar 120 betreft het aantal kandidaten dat een toelatingstoets volgt. Het gaat dus niet automatisch om 120 tandartsen die de procedure volledig afronden, een BIG-registratie verkrijgen en vervolgens duurzaam in Nederland werkzaam blijven.

Een op vier in buitenland opgeleid
Volgens cijfers van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (KNMT) werken momenteel 2.287 tandartsen met een buitenlands diploma in Nederland. Jaarlijks komen daar gemiddeld 150 tot 200 bij. Inmiddels zou ongeveer één op de vier werkzame tandartsen in het buitenland zijn opgeleid. In Zeeland gaat het zelfs om meer dan de helft.

KNMT-voorzitter Hans de Vries legt een direct verband met het aantal tandartsen dat Nederland zelf opleidt. Volgens hem is dat aantal al jarenlang te laag. Buitenlandse tandartsen zijn daardoor steeds belangrijker geworden om de beschikbare mondzorgcapaciteit op peil te houden.

Dat Nederland steeds afhankelijker wordt van buitenlands opgeleide tandartsen is geen nieuw verschijnsel. Tandtechnisch Magazine berichtte in 2010 al over een advies van het Capaciteitsorgaan om de jaarlijkse instroom in de opleiding Tandheelkunde te verhogen van 240 naar 375. Een belangrijke reden voor dat advies was juist dat Nederland niet te afhankelijk zou worden van de instroom van buitenlandse tandartsen.

Adviezen jarenlang niet opgevolgd
Het advies uit 2010 werd niet uitgevoerd. Ook in 2013 adviseerde het Capaciteitsorgaan om het aantal opleidingsplaatsen te verhogen. De toenmalige instroom van 240 plaatsen moest volgens dat advies met 47 worden uitgebreid. Ook dat advies werd terzijde geschoven.

In 2019 volgde opnieuw een advies tot uitbreiding. Het Capaciteitsorgaan adviseerde toen 71 plaatsen meer dan de door de overheid gehanteerde instroom van 240. Een jaar later pleitte het orgaan voor het opleiden van 320 tandartsen per jaar. Op dat moment begonnen jaarlijks ongeveer 275 studenten aan de opleiding. Daarvan werden 240 plaatsen volledig door de overheid gefinancierd. De tandheelkundige faculteiten droegen zelf bij aan de financiering van de overige 35 plaatsen.

Tandtechnisch Magazine sprak in januari 2020 daarom van het “tweede lustrum van altijd genegeerde adviezen”. In 2021 stelde de KNMT dat ministers inmiddels vier onafhankelijke adviezen voor uitbreiding van het aantal opleidingsplaatsen naast zich neer hadden gelegd.

In plaats van de Nederlandse opleidingscapaciteit voldoende te vergroten, werd Nederland steeds afhankelijker van tandartsen uit andere landen. In 2021 was bijna één op de vijf tandartsen niet in Nederland opgeleid. Inmiddels is dat volgens de nieuwste cijfers ongeveer één op de vier.

Eén beperkte verhoging onder kabinet-Schoof
Na meer dan tien jaar van adviezen waaraan geen of nauwelijks uitvoering werd gegeven, besloot het kabinet-Schoof in 2025 wel tot een beperkte uitbreiding van het aantal opleidingsplaatsen Tandheelkunde. Het Capaciteitsorgaan had in 2023 een minimum van 345 opleidingsplaatsen per jaar geadviseerd. Dat betekende een uitbreiding met 86 plaatsen ten opzichte van de toenmalige 259. Het voorgaande kabinet-Rutte IV had de uitvoering van een belangrijk deel van die uitbreiding echter afhankelijk gemaakt van verkorting van de opleiding Tandheelkunde van zes naar vijf jaar.

De Commissie Onderzoek Verkorting Opleiding Tandheelkunde concludeerde dat zo’n verkorting niet op een kwalitatief verantwoorde manier mogelijk was. Ook de betrokken universiteiten en de KNMT maakten bezwaar, onder meer vanwege de mogelijke gevolgen voor de kwaliteit van de opleiding en de patiëntveiligheid.

Op 17 maart 2025 maakten minister Fleur Agema van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en minister Eppo Bruins van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap namens het kabinet-Schoof bekend dat de zesjarige opleiding behouden bleef. Tegelijkertijd werd de voorgenomen uitbreiding teruggebracht van 86 naar 31 plaatsen.

Van die 31 extra plaatsen werden er 26 beschikbaar gesteld voor het studiejaar 2025-2026. De overige vijf volgen in 2026-2027. Daarmee stijgt het totale aantal opleidingsplaatsen van 259 naar 290 per jaar.

De verhoging waartoe het kabinet-Schoof in 2025 besloot, is daarmee de enige substantiële uitbreiding nadat eerdere kabinetten de adviezen van het Capaciteitsorgaan jarenlang niet of nauwelijks hadden uitgevoerd. De uitbreiding bleef bovendien aanzienlijk achter bij het toenmalige advies van minimaal 345 plaatsen.

Advies inmiddels verhoogd naar 386 plaatsen
Het Capaciteitsorgaan adviseert inmiddels een jaarlijkse instroom van 386 studenten Tandheelkunde. Vanaf het studiejaar 2026-2027 zijn er echter slechts 290 plaatsen beschikbaar. Het verschil tussen advies en werkelijkheid bedraagt daarmee 96 opleidingsplaatsen per jaar.

Het ministerie van VWS bestudeert samen met het ministerie van OCW of en in hoeverre het nieuwste advies kan worden overgenomen. Voor uitvoering is volgens het ministerie een structurele extra investering van 27,1 miljoen euro nodig. Na de zomer moet hierover meer duidelijkheid komen.

Meer dan tweeduizend aanmeldingen bij ACTA
Een gebrek aan belangstelling voor de opleiding is niet de oorzaak. Alleen ACTA ontving dit jaar volgens Nieuwsuur meer dan tweeduizend aanmeldingen voor Tandheelkunde. Het beschikbare aantal plaatsen blijft daar ver bij achter. ACTA-directeur Onderwijs Etienne Verheijck wijst erop dat de financiële middelen ontbreken om meer studenten op te leiden. Volgens hem is dat een beleidskeuze van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Daarmee ontstaat een opmerkelijke situatie. Duizenden belangstellenden melden zich aan voor een Nederlandse tandartsenopleiding en een groot deel van hen wordt uitgeloot. Tegelijkertijd is het aantal kandidaten van buiten de Europese Unie dat bij ACTA een toelatingstoets volgt in vijf jaar meer dan verdubbeld. Nederland is voor de beschikbaarheid van tandartsen bovendien steeds afhankelijker geworden van het buitenland.

Buitenlands opgeleide tandartsen leveren een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse mondzorg. De nieuwe cijfers van ACTA laten echter ook zien wat jarenlang uitstel van uitbreiding van de eigen opleidingscapaciteit in de praktijk betekent. Terwijl het Capaciteitsorgaan herhaaldelijk adviseerde om meer tandartsen op te leiden, kozen opeenvolgende kabinetten er vrijwel steeds voor die adviezen niet of slechts gedeeltelijk uit te voeren.

De beperkte verhoging naar 290 plaatsen, waartoe het kabinet-Schoof in 2025 besloot, verandert daar voorlopig weinig aan. Het verschil met het nieuwste advies van 386 plaatsen is groter dan de volledige uitbreiding die het kabinet na meer dan tien jaar uiteindelijk heeft gerealiseerd.

Terug naar home